Dawna synagoga w Wodzisławiu Śląskim

Synagoga została zbudowana w 1826 r. na miejscu starej synagogi, która spłonęła podczas pożaru w 1822 r. Z uwagi na brak społeczności żydowskiej, została zamknięta w okresie międzywojennym. Obecnie mieści się w niej drogeria.

Opis

Wodzisławska synagoga stanowi dzisiaj jedyne świadectwo bytności ludności wyznania mojżeszowego na terenie Wodzisławia Śląskiego. Zbudowano ją w XIX w. Obiekt powstał na planie litery T, jest orientowany i posiada dwie kondygnacje. Jego frontowa elewacja jest ozdobiona w środkowej części jednoosiowym ryzalitem, z dużym prostokątnym oknem zamkniętym łukowato, nad którym znajdował się oculus z gwiazdą Dawida. Fasada nawiązywała w swym przesłaniu do starożytnego łuku triumfalnego i symbolicznego przejścia przez bramę do raju. Do wnętrza synagogi wiodły trzy wejścia łukowe w formie romańskich portali, które flankowane były kolumnami. Wejścia boczne zdobione były nad portalami gwiazdami Dawida. Prawdopodobnie w części frontowej mieścił się przedsionek, a nad nim babiniec, który został oświetlony dużymi oknami. Synagoga była nakryta czterospadowym dachem. Obiekt nie dotrwał do naszych czasów w swojej pierwotnej formie, bowiem w 1938 r. przeszedł poważną przebudowę i został zaadaptowany na Dom Powstańca. Później mieściło się tutaj kino, a obecnie sklep Rossman.

W Wodzisławiu Śląskim niegdyś był również cmentarz żydowski. Niestety, w przeciwieństwie do budynku synagogi, nie przetrwał on czasów współczesnych. Założono go w 1815 r., wcześniej wodzisławscy Żydzi byli chowani w Mikołowie. Nekropolia została całkowicie zniszczona przez hitlerowców. Zdewastowane nagrobki znajdują się jednak prawdopodobnie na miejscu pochówku, gdyż nie ma relacji o ich wywózce w inne miejsce. Po cmentarzu nie pozostały prawie żadne ślady. Po II wojnie światowej urządzono na tym miejscu cmentarz żołnierzy radzieckich. Jedyną pamiątką po wodzisławskim kirkucie są dwie macewy przechowywane w Muzeum Miejskim.

Data lub czas powstania

1826 r. (XIX w.)

Synagoga została wzniesiona w 1826 r. w miejscu, gdzie od 1798 r. znajdowała się żydowska bożnica, która uległa spaleniu podczas wielkiego pożaru Wodzisławia w 1822 r.

Materiał budowlany

Obiekt murowany, otynkowany.

Historia

Historia wodzisławskich Żydów zaczęła się bardzo dawno temu. Przyczynkiem ku temu były bliskie związki miasta z Wrocławiem i Krakowem oraz przynależność polityczna do Czech, a później Niemieckiego Cesarstwa Habsburgów. Już na przełomie XVI/XVII w. można tutaj mówić o społeczności żydowskiej, jednak jej rola zdecydowanie wzrosła w XIX w. Wówczas Wodzisław określano nawet mianem miasta żydowskiego. Przedstawicieli społeczności pełnili wtedy ważne funkcje publiczne, zajmowali się również oczywiście handlem i finansami. W 1815 r. założyli kirkut, w 1854 r. do życia powołana została gmina żydowska. Wcześniej, bo już pod koniec XVIII w., w 1798 r. wzniesiona została pierwsza, drewniana synagoga. Spaliła się ona jednak w czasie wielkiego pożaru miasta w 1822 r. Na jej miejscu w 1826 r. wzniesiono – wg planu przepisanego przez władzę – murowany obiekt, który przetrwał do czasów współczesnych.

Wiek XX rozpoczął się spadkiem liczby ludności żydowskiej w Wodzisławiu, tak, że w okresie międzywojennym zdecydowano się zamknąć synagogę. W 1924 r. rozwiązaniu uległa gmina żydowska, a jej majątek przekazano gminie w Rybniku. W 1938 r. opuszczony budynek synagogi zakupili przedstawiciele Związku Powstańców Śląskich, którzy przebudowali go w 1938 r. na Dom Powstańca. Podczas II wojny światowej w budynku synagogi urządzono kino „Czar”. Warto podkreślić, iż działanie to było sprzeczne z umową, która zakładała poszanowanie budynku jako byłego miejsca kultu. Obecnie w dawnej synagodze znajduje się sklep z kosmetykami.

Kres bytności Żydów w Wodzisławiu położyła II wojna światowa. Przez teren miasta wiódł „szlak śmierci”, czyli droga ewakuacji obozu koncentracyjnego w Auschwitz Birkenau, podczas której zginęło ok. 450 więźniów. Ich mogiły znajdują się w wielu miejscowościach powiatu wodzisławskiego, między innymi w Mszanie, gdzie spoczywa 26 więźniów.

W samym Wodzisławiu Śląskim znajduje się kilka miejsc upamiętniających pomordowanych. Na ulicy Michalskiego zamordowano 10 więźniów. Na terenie stacji kolejowej w Wodzisławiu Śląskim hitlerowcy zabili 30 więźniów. Było to miejsce, skąd ewakuowanych więźniów wywożono koleją w kierunku zachodnim Największa mogiła pomordowanych byłych więźniów obozu w Oświęcimiu znajduje się na cmentarzu przy ulicy Ofiar Oświęcimskich.

Położenie obiektu

Dawna synagoga mieści się na terenie wodzisławskiego Starego Miasta przy ulicy Targowej.

Dostępność

Dawna synagoga, pełniąc obecnie funkcje handlowe, jest ogólnodostępna.

Źródła, informacje w Internecie

www.kulturalnywodzislaw.pl

Dokumenty