Zespół pałacowo-dworski w Irządzach

Dwór został wybudowany w XVIII w. dla rodziny Misiewskich, gruntownie przekształcony w II poł. XIX w. Otoczony jest zabytkowym XVIII-wiecznym parkiem i ogrodem w stylu włoskim. Obecnie mieści się w nim siedziba Urzędu Gminy Irządze.

Opis

Okazały dwór w Irządzach został wzniesiony dla rodziny Misiewskich. Jest to budynek parterowy, murowany, tynkowany, z dachem mansardowym pierwotnie krytym dachówką, a obecnie blachą. Został wzniesiony na rzucie prostokąta w XVIII w. W jego ogrodowej elewacji znajduje się płytki, trzyosiowy ryzalit, poprzedzony nowym tarasem ze schodami bocznymi od strony zachodniej. Od frontu natomiast można podziwiać czterofilarowy portyk z XIX w. Wysokie suteryny, z korytarzem na osi podłużnej i dwoma traktami pomieszczeń po bokach, są sklepione kolebkowo oraz żaglasto na gurtach.

Dwór znajduje się w otoczeniu pięknego, XVIII-wiecznego założenia parkowego, w którym podziwiać można m.in. ok. 500-letnią lipę drobnolistną, która stanowi pomnik przyrody. Obok dworku znajduje się także barokowy ogród w stylu włoskim, posiadający pewne cechy francuskie.

Pięknie odrestaurowany dworek stanowi obecnie siedzibę Urzędu Gminy Irządze i jednocześnie jeden z najważniejszych zabytków na terenie całej gminy.

Naprzeciwko dworku znajduje się wart uwagi zespół szkolny, którego najstarsza część (środkowa) powstała jeszcze przed wojną. Inicjatorem jej budowy był obecny patron tej szkoły – Jan Ledwoch (1891–1952). Pochodzący stąd wybitny przywódca chłopski (absolwent Uniwersytetu Warszawskiego) był w okresie międzywojennym trzykrotnym posłem na Sejm oraz redaktorem naczelnym Gazety Chłopskiej. W Irządzach działał społecznie tworząc m.in. orkiestrę dętą, straż pożarną i spółdzielczą Samopomoc Chłopską. W czasie okupacji więziony był Oświęcimiu, wraz z miejscowym proboszczem Franciszkiem Nowakowskim.

Data lub czas powstania

XVIII w.

Dwór w Irządzach został wybudowany w XVIII w., ale swój obecny kształt zawdzięcza przebudowie przeprowadzonej w II poł. XIX w.

Materiał budowlany

Obiekt murowany – cegła, tynkowany.

Historia

Dwór w Irządzach został wybudowany w XVIII w. dla ówczesnych dziedziców m. Irządze – rodziny Misiewskich. W II poł. XIX w. został znacznie przebudowany i uzyskał swój dzisiejszy wygląd. Po II wojnie światowej zostały wyremontowany w 1948 r. Jego generalny remont został przeprowadzony w 1968 r., a remont dachu i elewacji zewnętrznych w 1984 r.

Irządze to miejscowość o ponad tysiącletniej historii. Najstarsza o nich wzmianka pochodzi bowiem z 977 r. Nazwa miejscowości wiąże się z czeską księżną Dąbrówką (Dobrawą) – matką chrzestną Polski, która po zawarciu związku małżeńskiego z pogańskim księciem Mieszkiem I podróżując do Poznania w 965 r. zatrzymała się obok istniejącego prężnego Opola, nad źródłami Białki, mówiąc „Tutaj ja rządzę”. Opole Irządzkie aż do 986 r. należało do Czech i stanowiło znaczący gród w państwie Wiślan, które zchrystranizował Świętopeł Morawski wraz z Metodym. Wynika stąd, że Opole Irządzkie przyjęło chrześcijaństwo w obrządku bizantyjskim jeszcze przed chrztem polskim.

Ziemie te stanowiły uposażenie żon królowych i księżnych władców polskich. Od 1220 r. część wsi należała do klasztoru, a część do dziedziców stanu rycerskiego herbu Lis.

W 1982 r. powstała na mapie administracyjnej Polski gmina Irządze. Wówczas zabytkowy dworek stał się jej siedzibą.

W 1987 r. obchodzono jubileusz 1020-lecia istnienia miejscowości Irządze. W czasie uroczystości wręczono Gminie Irządze odznaczenia nadane przez Radę Państwa „Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski” za: „wybitne zasługi mieszkańców położone w walkach o narodowe i społeczne wyzwolenie oraz za wkład w rozwój socjalistycznej samorządności”.

Forma ochrony prawnej

Zespół dworski w Irządzach, na który składa się dwór i XIX-wieczne czworaki, jest wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr rej. 420/67 z 23.06.1967 r. W rejestrze widnieje również założenie parkowe – pod nr rej. 674 z 18.12.1957 r.

Położenie obiektu

Dwór w Irządzach znajduje się w centrum miejscowości.

Dostępność

Dwór w Irządzach, z uwagi na pełnione funkcje, nie jest udostępniony do zwiedzania. Jego niektóre wnętrza można jednak zobaczyć, odwiedzając mieszczący się w nim Urząd Gminy Irządze.

Inne

Powierzchnia Gminy Irządze: 71 km².
Ludność wg faktycznego miejsca zamieszkania: 2765 osób.

Dokumenty