Masnówka w Jastrzębiu-Zdroju

Wybudowana w 1912 r. jako siedziba Zarządu Uzdrowiska „Masnówka” to dzisiaj filia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jastrzębiu-Zdroju. W budynku mieści się także kawiarnia oraz galeria sztuki. Odbywa się tutaj Festiwal Filmu Niezależnego.

Opis

Budynek ten został wzniesiony w roku 1926 i od początku był przeznaczony do pełnienia funkcji siedziby Zarządu Uzdrowiska. Obiekt zbudowano bez wyraźnych cech stylowych, o symetrycznym układzie bryły oraz pionowym układzie i podziale okien z ozdobnymi opaskami i gzymsami nawiązującymi do form architektury klasycznej. Umiejscowiono go po zachodniej stronie głównej alei Parku Zdrojowego – via a vis Łazienek III. Budynek zarówno w czasach funkcjonowania uzdrowiska jak i obecnie otaczają alejki parkowe i starodrzewy, a dodatkowo od strony południowo-zachodniej i zachodniej krajobrazowa część Parku Zdrojowego (dawna Dolina Mikołaja).

Kiedy w roku 1947 budynek został przejęty pod zarząd Ministerstwa Zdrowia, na nową siedzibę Zarząd Uzdrowiska zaadaptował zachodnie skrzydło Zakładu Marii. Obiekt zaś został przeznaczony na cele mieszkalne dla doktora Masnego, który w czasach PRL pełnił funkcję lekarza uzdrowiskowego. Dlatego też do dziś budynek ten nazywany jest potocznie „Masnówką”.

W roku 1994, gdy uzdrowisko zaprzestało swej działalności, budynek został przejęty przez gminę z przeznaczeniem na mieszkania oraz siedziby biur i stowarzyszeń. W latach 2001–2005 budynek nie był użytkowany. Po tym czasie rozpoczęły się prace remontowo-adaptacyjne, których celem było zaadoptowanie obiektu na cele edukacyjne. Obecnie w „Masnówce” funkcjonuje filia II Universitas Litterarum Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jastrzębiu-Zdroju. Obiekt zaś chętnie odwiedzają nie tylko dzieci i młodzież jastrzębskich szkół – to miejsce spotkań kulturalnych i kształtowania postaw artystycznych.

Data lub czas powstania

XX w.

„Masnówka” została wybudowana w 1912 r.

Materiał budowlany

Obiekt murowany.

Historia

Jastrzębie-Zdrój zawdzięcza swój rozwój odkryciu solanki jodowo-bromowej podczas wierceń w 1859 r. prowadzonych w poszukiwaniu węgla przez właściciela Jastrzębia Dolnego Emila von Schliebena. Historia jastrzębskiego uzdrowiska zaczęła się więc na początku lat 60. XIX w. W 1861 r. Jastrzębie Dolne wykupił hrabia Feliks von Koenigsdorff i rozpoczął budowę obiektów leczniczych. Pierwszym z nich był budynek Łazienki I wzniesiony w 1861 r., a drugim Dom Zdrojowy. W początkowym okresie swego funkcjonowania w uzdrowisku leczyła się głównie polska szlachta, jak również zamożni Niemcy.

W wyniku prowadzonych w latach 1864–1866 wojen, rozwój uzdrowiska został zahamowany, w związku z czym w 1868 r. hrabia Koenigsdorf sprzedał Jastrzębie Dolne wraz ze Zdrojem Spółce Akcyjnej Actien Commandit Gesellschaft reprezentowanej przez kupca Eugeniusza Heimanna z Wrocławia. Wówczas to rozpoczął się okres najpierw powolnego, a później szybszego upadku zdrojowiska. Wszystko zmieniło się jednak pod koniec XIX w., kiedy to stanowisko lekarza uzdrowiskowego objął dr Mikołaj Witczak. W 1896 r., dzięki zaciągniętej w domu generalnym sióstr boromeuszek w Trzebnicy, bezprocentowej pożyczce, zakupił uzdrowisko o łącznej powierzchni ok. 240 ha wraz z Parkiem Zdrojowym i zaczął go przekształcać z zakładu kąpielowego w uzdrowisko dla dzieci chorych na reumatyzm. Sławę, którą uzdrowisko dziecięce z biegiem upływającego czasu osiągnęło, wzmacniały istotnie dobre wyniki w leczeniu dzieci za pomocą solanki jodowo-bromowej.

W 1918 r. dr Mikołaj Witczak sprzedał uzdrowisko niemiecko-austriackiemu Towarzystwu Zdrojowemu, a w 1922 r. Jastrzębie-Zdrój zostało przejęte przez administrację polską. W tym samym roku synowie dr Witczaka – Mikołaj i Józef – odzyskali kurort i nastał czas jego największej świetności.

W latach 1922–1938 dzięki dynamicznemu rozwojowi i rozbudowie uzdrowiska, Jastrzębie-Zdrój stało się największym uzdrowiskiem w województwie.

W 1939 r. uzdrowisko przeszło pod administrację niemiecką i zostało zamienione na szpitale i pomieszczenia biurowe. Po 1945 r. przystąpiono jednak do odbudowy uzdrowiska, a w rok później wróciło ono w posiadanie braci Witczaków. W 1947 r. Dom Zdrojowy wraz z 80% uzdrowiska został przejęty pod zarząd Ministerstwa Zdrowia. W kolejnych latach poszczególne obiekty uzdrowiska zostały odrestaurowane, do użytku w 1961 r. został również oddany zwierzyniec. Niestety, w wyniku prowadzonej na terenie Jastrzębia-Zdroju od lat 60. intensywnej działalności górniczej, zanikły źródła solankowe, w związku z czym w 1994 r. uzdrowisko zakończyło swoją działalność, a poszczególne jego obiekty zostały przystosowane do pełnienia różnych funkcji.

Forma ochrony prawnej

„Masnówka” jest wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków jako element zabytkowego zespołu uzdrowiskowego – nr rej. A/1524/93 z 30.04.1993 r. w skład którego wchodzą również: park zdrojowy, łazienki I, łazienki II, łazienki III, klasztorek, dom uzdrowiskowy, szpital, pijalnia wód, muszla koncertowa oraz sanatorium „Dąbrówka” – nr rej. A/149/05 z 16.08.2005 r.

Położenie obiektu

„Masnówka” jest usytuowana po zachodniej stronie głównej alei Parku Zdrojowego – via a vis budynku „Łazienki III”.

Dostępność

„Masnówka”, z uwagi na pełnione funkcje, jest obiektem ogólnodostępnym.

Źródła, informacje w Internecie

www.jastrzebie.pl

www.pamiec.jasnet.pl

Dokumenty