Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi

Drewniany kościół wzniesiony w 1522 r., gruntownie przebudowany w XVII w. Wystrój wnętrza w stylu barokowym. Na uwagę zasługuje obraz „Ukrzyżowanie” należący do tryptyku z początku XVI w. Obiekt leży na Szlaku Architektury Drewnianej.

Opis

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego jest świątynią parafialną rzymskokatolickiej parafii pod tym samym wezwaniem, która położona jest na terenie dekanatu wilamowickiego wchodzącego w skład diecezji bielsko-żywieckiej.

Kościół wraz z sąsiadującym z nim XIX-wiecznym budynkiem plebanii i drewnianym budynkiem dawnej szkoły parafialnej, w którym obecnie mieści się izba regionalna, tworzy malowniczy zespół architektoniczny.

Drewniana XVI-wieczna świątynia jest konstrukcji słupowej z wieżą wybudowaną na zrąb w 1644 r. Jego prezbiterium jest zwrócone w kierunku wschodnim. Kilkakrotnie przebudowywana świątynia, m.in. w latach 1787, 1883 i 1926, zatraciła swój pierwotny gotycki styl. Kościół otoczony został sobotami, w których – co rzadko się zdarza – znajdują się stacje Drogi Krzyżowej.

Niezwykle cenne jest wyposażenie kościoła. Jego najważniejszym elementem jest XVI-wieczny, wykonany na desce ze złotym tłem obraz Matki Boskiej ze św. Katarzyną i Barbarą, stanowiący prawdopodobnie fragment nie zachowanego tryptyku ołtarza głównego. Na uwagę zasługują również dwa późnobarokowe ołtarze boczne pochodzące sprzed 1748 r., poświęcone Matce Bożej Różańcowej i św. Wincentemu. Ciekawe są także barokowe feretrony: wczesnobarokowy na blasze z obrazem Matki Bożej Różańcowej i Chrystusa Ukrzyżowanego i późnobarokowy z 1732 r. z obrazami św. Rodziny i św. Jana Kantego. Warte uwagi są ponadto rokokowa ambona, chrzcielnica z nakrywą oraz organy. Za ołtarzem głównym można dostrzec jeszcze fragmenty XV-wiecznej polichromii. Przed wejściem głównym do kościoła stoją dwie zabytkowe kropielnice, ufundowane w 1866 r. przez Jana Laska i Jana Nycza.

Na koniec warto dodać, iż kościół w Starej Wsi jest jednym z dwóch obiektów (drugim jest wspomniana wcześniej stara szkoła), które znajdują się na Szlaku Architektury Drewnianej integrującym zabytkowe obiekty budownictwa drewnianego.

Data lub czas powstania

1522 r. (XVI w.)

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego został wzniesiony w 1522 r. w miejscu istniejącej wcześniej świątyni.

Materiał budowlany

Kościół drewniany.

Historia

Nazywana do 1529 r. Wilamowice Antiqua Stara Wieś jest jedną z najstarszych śląskich osad dawnego Księstwa Oświęcimskiego. Istniała ona już bowiem przed najazdem Tatarów w 1241 r., czyli już na początku XIII w. W 1242 r. na te tereny przybyli koloniści niemieccy. Zasadźcą był niejaki Wiliam, wywodzący się prawdopodobnie ze Szkocji, który osiedlił się wśród Flamandów. Wg najstarszych zachowanych dokumentów historycznych, pierwszy kościół powstał w Starej Wsi ok. 1325 r. W XIV w. właścicielami wsi zostali rycerze Bibersteinowie, którzy z czasem przyjęli nazwisko Starowiejscy. W ich posiadaniu Stara Wieś znajdowała się aż do XIX w. To właśnie z fundacji tej rodziny, a dokładnie Krzysztofa Starowiejskiego, wzniesiony został w 1522 r. kościół, który przetrwał do czasów współczesnych. Jego konsekracja odbyła się  1530 r., o czym informuje odczytana inskrypcja z tęczy kościoła. W latach 1530–1630 Starowiejscy przyjęli wiarę ariańską, ale mieszkańcy osady pozostali wierni katolicyzmowi, chociaż we wszystkich okolicznych wioskach zapanował husytyzm i kalwinizm. W czasie potopu szwedzkiego, w 1656 r. Stara Wieś doznała bardzo dużych zniszczeń, jednak kościół – choć sprofanowany – ocalał.  

Współczesny wygląd kościoła jest efektem kilku znaczących przeróbek architektonicznych, jakie miały miejsce w 1787, 1883 i 1926 r., a także w 1939 r.

Forma ochrony prawnej

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego jest wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr rej. 571 z 30.04.1934 r. oraz A-363/78 z 17.10.1978 r.

Położenie obiektu

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego położony jest na wzniesieniu w otoczeniu drzew i cmentarza po północnej stronie, przy ulicy ks. Sz. Wojtyłki.

Dostępność

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego jest ogólnodostępny. Z uwagi jednak na fakt, iż msze św. nie są w nim codziennie odprawiane, w sprawie jego zwiedzania należy się kontaktować z kancelarią parafialną.

Źródła, informacje w Internecie

Bernacki M., Najstarsze drewniane kościoły diecezji bielsko-żywieckej na Podbeskidziu

www.bernacki.ath.bielsko.pl

www.starawies.ovh.org

Dokumenty