Zespół pałacowy w Koniecpolu-Chrząstowie

Wybudowany w I poł. XVII w. zamek miał pełnić funkcję obronną. Został on jednak gruntownie przebudowany i zamieniony na otoczoną zabytkowym parkiem rezydencję magnacką. Obecnie mieści się tutaj Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji oraz biblioteka.

Opis

Zespół pałacowo-parkowy Koniecpolskich jest najstarszym i jednocześnie najcenniejszym zabytkiem Koniecpola. Wzniesiony został w I poł. XVII w. na sztucznej wyspie utworzonej pomiędzy dwiema odnogami Pilicy.

Centralnym elementem zespołu jest oczywiście pałac, wzniesiony na planie odwróconej litery „T”, z prostokątnym korpusem i prostopadłym skrzydłem od tyłu, który reprezentuje styl klasycystyczny. Stoi on w miejscu, gdzie jeszcze na przełomie XV i XVI w. znajdował się stary zamek-dwór, stanowiący siedzibę wcześniejszych właścicieli Chrząstowa i Koniecpola. Obiekt ten, pomimo iż wielokrotnie poddawany był przebudowom, kryje w sobie części murów pierwotnej obronnej budowli, jaką z założenia miał on stanowić. W kondygnacji piwnicznej korpusu, od tyłu, zachowały się, zamurowane od zewnątrz, rozglifione strzelnice. Trójkątny szczyt pałacu ozdobiony jest herbem Pilawa ostatnich prywatnych właścicieli rezydencji – hrabiów Potockich. Wzdłuż drogi dojazdowej, prostopadle do frontonu pałacu, wznoszą się murowane klasycystyczne oficyny z przełomu XVIII i XIX w., które pełniły funkcje stajenne i kuchenne. Z pałacem od strony północno-zachodniego narożnika sąsiaduje ośmioboczna murowana baszta z I poł. XVII w., przebudowana na altanę-pawilon ogrodowy poprzez jej nadbudowę w I poł. XIX w. Połączona jest ona z pałacem przejściem-galeryjką wspartym na arkadach. Wzniesiona z kamienia i cegły baszta posiada na dwóch kondygnacjach zamurowane od zewnątrz strzelnice.

Zespół pałacowy otacza dawny park krajobrazowy założony w I poł. XVII w., a przekomponowany w II poł. XVIII w. z inicjatywy Michała Czapskiego i w II poł. XIX w. Dawny park pałacowy jest obramiony od zachodu kanałem, stanowiącym przypuszczalnie pozostałość fosy. 

Po prawej stronie drogi dojazdowej do pałacu wznosi się dawna murowana kaplica pałacowa, obecnie kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła wybudowany w 1767 r. kosztem Michała Czapskiego z murowaną dzwonnicą i ogrodzeniem z II poł. XVIII w.

Data lub czas powstania

XVII w.

Zespół pałacowo-parkowy powstał na początku XVII w., ale swój obecny kształt zawdzięcza kilku prowadzonym w późniejszym okresie przebudowom, które zmieniły jego charakter z budowli stylizowanej na obronną na magnacką rezydencję.

Materiał budowlany

Obiekt murowany.

Historia

Zespół pałacowo-parkowy powstał z inicjatywy wojewody sieradzkiego Aleksandra Koniecpolskiego. To on rozpoczął budowę renesansowego pałacu w 1603 r., którą to dokończył po jego śmierci w 1610 r. jego syn – hetman Stanisław Koniecpolski w I poł. XVII w. Budowa zamku nadzorowana była przez mistrzów murarskich – najpierw Piotra Bianco (Bliank) z Krakowa, a następnie Floriana z Wielunia.

Styl klasycystyczny nadała budowli jej gruntowna przebudowa przeprowadzona pod koniec XVIII w. przez wojewodę malborskiego Michała Czapskiego, a kontynuowana po jego śmierci przez jego zięcia, Aleksandra Potockiego, późniejszego ministra policji Księstwa Warszawskiego. Po raz kolejny pałac został poddany pracom budowlanym pod koniec XIX w.

W czasie II wojny światowej, zabudowania pałacowe uległy ogromnym zniszczeniom. Pałac został praktycznie w całości strawiony przez pożar. Ogień zniszczył również znajdujące się w nim cenne zbiory.

W czasie prowadzenia prac związanych z jego rekonstrukcją, co miało miejsce w latach 1958–1961, przebudowie uległy jego wnętrza, przy czym zachowany został styl budowli klasycystycznej. Obiekt poddano ostatniemu remontowi w 1975 r. Obecnie stanowi on siedzibę Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji.

Forma ochrony prawnej

Zespół pałacowy w Koniecpolu jest wpisany do wojewódzkiego rejestru pod nr rej. 404/67 z 21.06.1967 r. oraz 205/78 z 30.01.1979 r. Składają się na niego:

  • pałac – nr rej. 248 z 16.10.1956 r.;

  • baszta obronna/altana – nr rej. 10/43 z 27.05.1946 r.;

  • dwie oficyny: północna (stajenna) i południowa (kuchenna);

  • park – nr rej.643 z 17.12.1957 r.

Położenie obiektu

Zespół pałacowo-parkowy znajduje się przy ulicy Zamkowej na terenie Chrząstowa.

Dostępność

Zespół pałacowo-parkowy, z uwagi na pełnione funkcje, jest obiektem ogólnodostępnym.

Źródła, informacje w Internecie

www.koniecpol.pl

www.it-jura.pl

Dokumenty